سنگ کلیه، سنگ هایی که از درون ما را می تراشند
سنگ کلیه، سنگ هایی که از درون ما را می تراشند
مرتضی فلاح کرکان، متخصص جراحی کلیه و مجاری ادراری، فلوشیپ پیوند کلیه، هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان و عضو هیات رییسه فدراسیون پزشکی ورزشی

به گزارش تیتر گیلان، دکتر مرتضی فلاح کرکان در یادداشتی نوشت: سنگ کلیه یا اورولیتیازیس یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دستگاه ادراری است و شیوع آن در بسیاری از نقاط جهان طی دهه‌های اخیر افزایش یافته است. بر اساس یک مطالعه جدید، شیوع جهانی اورولیتیازیس حدود ۱۰.۹٪ برآورد شده است. در ایران نیز در یک مطالعه ملی در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، شیوع مادام‌العمر سنگ ادراری در جمعیت ایران ۶.۶٪ گزارش شد. در استان گیلان، همین مطالعه شیوع مادام‌العمر ۷.۲٪ را گزارش کرده است. سنگ کلیه علاوه بر ایجاد درد شدید، می‌تواند موجب انسداد حالب و ورم کلیه، عفونت ادراری و در موارد شدید آسیب عملکرد کلیه شود؛ همچنین عود مکرر سنگ از مشکلات مهم این بیماری است و در برخی مطالعات با افزایش خطر بیماری مزمن کلیه و سایر اختلالات متابولیک همراه دانسته شده است.

تشکیل سنگ کلیه حاصل تعامل عوامل ژنتیکی، متابولیک، تغذیه‌ای و محیطی است. مهم‌ترین عوامل خطر شامل مصرف ناکافی مایعات و کاهش حجم ادرار، مصرف زیاد نمک، دریافت بیش از حد پروتئین حیوانی، چاقی، کم‌تحرکی، سابقه خانوادگی و شخصی سنگ کلیه، برخی بیماری‌های متابولیک مانند دیابت و اختلالات پاراتیروئید و همچنین بعضی داروها هستند. آب‌وهوای گرم و تعریق زیاد نیز با افزایش غلظت ادرار می‌تواند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد.

 

مهم‌ترین اقدام در پیشگیری از سنگ کلیه، حفظ دریافت مایعات کافی و جلوگیری از کم‌آبی بدن است؛ هدف در افراد مستعد سنگ معمولاً رسیدن به حداقل ۲.۵ لیتر حجم ادرار در شبانه‌روز است. فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، پرهیز از کم‌آبی طولانی‌مدت، کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و کنترل بیماری‌هایی مانند چاقی، فشارخون و دیابت نیز اهمیت دارد. همچنین افرادی که سابقه سنگ کلیه دارند بهتر است نوع سنگ و در صورت امکان عوامل خطر متابولیک خود را با ارزیابی پزشکی مشخص کنند، زیرا توصیه‌های اختصاصی پیشگیری بر اساس نوع سنگ و نتایج آزمایش ادرار ۲۴ ساعته می‌تواند متفاوت باشد.

رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از سنگ کلیه باید بر مصرف کافی مایعات، کاهش نمک و حفظ دریافت طبیعی کلسیم غذایی استوار باشد. محدودیت شدید کلسیم غذایی برخلاف تصور رایج می‌تواند حتی خطر برخی سنگ‌های کلسیمی را افزایش دهد. مصرف متعادل پروتئین حیوانی و پرهیز از مصرف بیش از حد غذاهای بسیار شور و فرآوری‌شده نیز توصیه می‌شود. در افرادی که سنگ اگزالات کلسیمی دارند، کاهش مصرف مواد بسیار پُراگزالات مانند اسفناج، قهوه، کاکائو، چای پر رنگ، مغزها می‌تواند مطرح باشد.

مصرف منظم میوه‌ها و سبزیجات نیز به دلیل تأمین آب، پتاسیم و سیترات می‌تواند در پیشگیری از تشکیل برخی انواع سنگ‌ها مفید باشد. مرکباتی مانند لیمو، پرتقال و نارنگی، همچنین خربزه، هندوانه، موز و سیب می‌توانند در یک رژیم متعادل مورد استفاده قرار گیرند. از میان سبزیجات نیز کاهو، خیار، کلم، گل‌کلم، بروکلی، هویج و فلفل دلمه‌ای انتخاب‌های مناسبی هستند ؛ با این حال رژیم غذایی باید بر اساس نوع سنگ و مشخصات ادرار ۲۴ ساعته شخصی‌سازی شود.